Ventriculaire tachycardie na inname Aconitumbevattend kruidenmiddel

Achtergrond. Ayurveda is een hindoeïstische gezondheidsleer uit India die onder meer gebruik maakt van kruidengeneesmiddelen. Een dergelijk kruid is Aconitum (Monnikskap), een vaste plant uit de ranonkelfamilie (Ranunculaceae), die ook bekend staat als heksenkruid. Het bevat alkaloïden die neurotoxische en cardiotoxische effecten kunnen hebben, zoals in een casuïstische mededeling werd beschreven.1  

Casus. Een 62-jarige Amerikaanse man van Indiase afkomst, bekend met hypertensie, heeft vanwege obstipatie een kruidenmiddel gebruikt dat onder meer Aconitum heterophyllum bevat. 90 minuten na het eerste gebruik kreeg hij tintelingen en paresthesieën in de tong en later ook in de extremiteiten. Hij werd misselijk, kreeg forse buikpijn en er ontstond een syncope, die zich tot driemaal herhaalde voordat hij werd gezien op een EHBO-afdeling van een ziekenhuis. Daar werden hypotensie en tachycardie vastgesteld. Het elektrocardiogram (ECG) werd beoordeeld als supraventriculaire tachycardie en de patiënt kreeg 0,25 mg digoxine (Lanoxin®) intraveneus toegediend. De patiënt werd overgebracht naar een intensive care-afdeling en daar toonde het ECG een ventriculaire tachycardie (142/min.) met een rechter bundeltakpatroon. Geconcludeerd werd dat er sprake was van een ventriculaire tachycardie. De behandeling met digoxine werd gestaakt en er werd amiodaron (merkloos, Cordarone®) toegediend. De cardioloog stelde later een fors coronairlijden vast, waarvoor de patiënt een percutane coronaire interventie onderging. De artsen achtten het waarschijnlijk dat het gebruik van Aconitum verantwoordelijk was voor de symptomen van de patiënt, gezien de tijdsrelatie tussen de inname en het ontstaan van de symptomen.

Beschouwing. Aconitum wordt als een onveilig middel beschouwd, zowel na orale als lokale toediening.2 De wortels van de plant ondergaan eerst een bewerking alvorens ze worden toegepast. De alkaloïden zouden een smalle therapeutische breedte hebben (ofschoon dit niet in gerandomiseerd onderzoek is vastgesteld),3 die afhankelijk is van het soort plant, plaats van oogsten en de nauwkeurigheid waarmee het bewerkingsproces is verricht. De alkaloïden van Aconitum zijn bekende cardio- en neurotoxinen. De op onjuiste indicatie toegediende digoxine zou naar het oordeel van de auteurs de aritmie verergerd kunnen hebben.
Omdat er door de registratieautoriteiten geen controle is op kruidengeneesmiddelen, zoals Aconitum, moet men extra bedacht zijn op bijwerkingen bij gebruik van deze middelen.
Na inname van Aconitum kunnen neurologische, gastro-intestinale en cardiovasculaire symptomen optreden.3 De neurologische symptomen betreffen duizeligheid, dove gevoelens en paresthesieën (beginnen vaak in de mond en trekken dan naar de ledematen). De gastro-intestinale symptomen bestaan uit misselijkheid en braken. De cardiovasculaire symptomen zijn het ernstigst en bestaan uit een scala aan ritmestoornissen, zoals ventriculaire tachycardie, ventrikelfibrilleren en ventriculaire extrasystole. Symptomen van intoxicatie treden 10 tot 90 minuten na inname op. Er is geen specifiek antidotum beschikbaar en de behandeling is louter ondersteunend. Bij circa 5% van de patiënten verloopt een intoxicatie fataal.3

Conclusie. Aconitumbevattende kruidengeneesmiddelen kunnen cardiovasculaire, gastro-intestinale en neurologische symptomen veroorzaken.

---

Literatuurreferenties

1. Dhesi P, et al. Ventricular tachycardia after ingestion of Ayurveda antidiarrheal medication containing Aconitum. Arch Intern Med 2010; 170: 303-305.
2. www.naturaldatabase.com.
3. Lin CC, et al. Clinical features and management of herb-induced aconitine poisoning. Ann Emerg Med 2004; 43: 574-579.

HOOFDARTIKEL MEI

• Therapietrouw bij medicamenteuze behandeling

PRIKBORD MEI

Let op!

• Overlijden door fingolimod

Nieuwe onderzoeken

• Heeft behandeling van hypertensie bij mensen van tachtig jaar en ouder ook invloed op de totale sterfte? Een nieuwe meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken
• Het verlaten van gangbaar medisch handelen

Allerlei

• Openheid bij de European Medicines Agency

Promotionele activiteiten

• Nieuwe orale anticoagulantia: niet vergoed, wel voorgeschreven

Boekenplank

• Zakboek Verminderde nierfunctie